Dwie szkoły sidemount – skąd się wzięły i dlaczego ma to znaczenie przy wyborze sprzętu
Nurkowanie w konfiguracji bocznej (sidemount) zyskuje coraz większą popularność – nie tylko wśród nurków jaskiniowych i technicznych, ale też wśród rekreacyjnych, którzy szukają wygody, lekkości i nowego spojrzenia na podwodny świat. Wraz z rosnącym zainteresowaniem pojawia się jednak pytanie, na które wielu kupujących sprzęt nie zna odpowiedzi: dlaczego zestawy sidemount tak bardzo się od siebie różnią? Skąd te dwa zupełnie odmienne podejścia do uprzęży, skrzydła i mocowania butli? Odpowiedź tkwi w historii – a konkretnie w tym, że sidemount rozwijał się równolegle w dwóch miejscach na świecie, w różnych warunkach i z różnymi butlami. Efektem są dwie szkoły projektowania sprzętu, które po dziś dzień wyraźnie rysują się na rynku: styl florydzki i styl meksykański. Krótko: Nie ma jednej 'lepszej' szkoły Sidemount. Styl meksykański (np. systemy XDeep Stealth, Razor) jest idealny do ciepłych wód i aluminiowych butli. Styl florydzki (np. Dive Rite) powstał z myślą o ciężkich butlach stalowych i nurkowaniu w silnych prądach. W polskich jeziorach (zimna woda, suchy skafander) optymalny wybór zależy od Twojej termiki i docelowego środowiska. Skąd się wziął sidemount – krótka historia
Korzenie konfiguracji bocznej sięgają Wielkiej Brytanii lat sześćdziesiątych, gdzie jaskiniowcy eksplorujący suche systemy jaskiń napotykali na zalane odcinki – zwane sumps – które mogli pokonać jedynie z małą butlą przewieszoną przez ramię lub umieszczoną przy biodrze. Nie było mowy o worku wypornościowym (BCD), płetwach ani nawet o pływalności – liczyło się przeciśnięcie się przez wąskie przejście z minimalnym ekwipunkiem. W latach siedemdziesiątych tę koncepcję przejęli nurków z USA, którzy zaczęli eksplorować zalane systemy jaskiń na Florydzie i w Meksyku. Tu warunki były zupełnie inne – długie, podwodne korytarze wymagały prawdziwego nurkowania: z workiem wypornościowym, płetwami i precyzyjną kontrolą pływalności. To właśnie te dwa środowiska ukształtowały dwie odrębne filozofie budowy sprzętu sidemountowego. Styl florydzki (Florida style) – mocna podstawa pod stalowe butle
Nurkowie jaskiniowi z Florydy pracowali w chłodnej wodzie i nosili grube skafandry, co wymagało znacznie większego obciążenia ołowiem niż w ciepłych tropikach. Do kompensacji wyporności tych skafandrów używali stalowych butli o dużej pojemności (najczęściej 12–15 litrów), które mają jedną kluczową cechę: posiadają ujemną pływalność przez cały czas trwania nurkowania – niezależnie od tego, ile gazu w nich zostało. Taka stałość pływalności pozwala na prostsze podejście do zestawu uprzeży ze skrzydłem. Pionierzy stylu florydzkiego adaptowali istniejący sprzęt typu backmount – przerabiali standardowe BCD i skrzydła na potrzeby konfiguracji bocznej. W efekcie powstał system o charakterystycznych cechach: Duże skrzydło (często w kształcie pączka/donut lub podkowy/wing) z równomiernie rozłożoną wypornością wzdłuż tułowia, Stała lub półsztywna uprząż z płytą lub dodatkowym mocowaniem (butt plate) podtrzymującym ciężkie stalowe butle, Mocowanie górne butli za pomocą solidnych bungee w systemie niezależnych karabinków (bolt snap) lub pierścieni (DiveRite Ring system), Wysoka wyporność – potrzebna do kompensacji ciężkiego skafandra i ołowiu. Typowe przykłady sprzętu w stylu florydzkim to: DiveRite Nomad, Halcyon Contour, Hollis SMS100. Styl meksykański (Mexico style) – minimalizm i aluminium
W Meksyku przeważała ciepła woda i cienkie skafandry, a nurkowie pracowali z aluminiowymi butlami popularnych rozmiarów (11,1 l, czyli tzw. S80 amerykańskiej produkcji), które są znacznie tańsze i łatwiej dostępne w tropikach. Tu zaczyna się istotna fizyczna różnica: aluminiowe butle na początku nurkowania mają lekko ujemną pływalność, ale w miarę zużywania gazu stopniowo nabierają dodatniej pływalności. Pod koniec nurkowania ta sama butla, która wcześniej „ciągnęła w dół", zaczyna unosić się ku górze – głównie w okolicach dna butli, podczas gdy górna część ( z powodu stalowego zaworu) pozostaje nieco cięższa. To dynamiczne zachowanie butli aluminowej oznacza, że nurek musi mieć możliwość regulowania jej położenia względem swojego środka ciężkości w trakcie samego nurkowania. Stała uprząż z florydzkiej szkoły po prostu tu nie działa. Dlatego meksykańscy pionierzy – z nurkiem jaskiniowym Steve'em Bogaertsem na czele – opracowali zupełnie inne podejście: Minimalistyczna uprząż podzielona na dwie oddzielne części: ramieniową i lędźwiową, połączone regulowanym pasem kręgosłupowym – co pozwala dopasować system do wzrostu nurka i zmienić geometrię zawieszenia butli, Małe, lekkie skrzydło o wyporności skupionej w dolnej części tułowia (okolice bioder), często w kształcie trójkąta lub rombu – zamiast równomiernego rozkładu jak w stylu florydzkim, Ruchome D-ringi na pasie biodrowym, pozwalające przesuwać punkt mocowania butli w przód lub w tył i na bieżąco korygować trym podczas nurkowania, Różnorodnie mocowane gumy bungee mocujące górę butli – zamiast sztywnych systemów karabinkowych, dające butli więcej swobody reagowania na zmiany pływalności. Typowe przykłady sprzętu w stylu meksykańskim: Razor (system Steve'a Bogaertsa), XDeep Stealth, UTD Z-Trim, Apeks WSX, Hollis Katana 2. Warto dodać, że XDeep – jeden z czołowych producentów sprzętu w tym stylu – pochodzi z Polski i jest powszechnie używany do nurkowania jaskiniowego i technicznego w zimnych europejskich wodach, co obala mit, że meksykański styl nadaje się tylko do ciepłego morza. Cecha Szkoła Meksykańska (Mexico Style) Szkoła Florydzka (Florida Style) Typ butli Aluminiowe (np. AL80) Stalowe (ciężkie) Uprząż / System Minimalistyczna (XDeep, Razor) Rozbudowana, zintegrowana z BCD Mocowanie butli Bungee i D-ringi na pasie Butt-plate (płyta pośladkowa) Środowisko Ciepła woda, pianki, ciasne jaskinie Zimna woda, duże przepływy, jaskinie Która szkoła jest „lepsza"?
Żadna – i to jest właściwa odpowiedź. Obie szkoły rozwiązują ten sam problem: jak utrzymać butle stabilnie przy ciele nurka przez cały czas nurkowania, zachowując dobry trym (poziomą pozycję w wodzie) i swobodę ruchów. Różnią się natomiast tym, dla jakich warunków i jakiego rodzaju butli zostały zaprojektowane. Styl florydzki sprawdza się lepiej, gdy: nurkujesz w zimnej wodzie w grubym skafandrze lub suchym skafandrze, używasz stalowych butli, potrzebujesz dużej wyporności sprzętu. Styl meksykański sprawdza się lepiej, gdy: nurkujesz w ciepłej wodzie lub podróżujesz z własnym sprzętem (lżejszy, kompaktowy), używasz aluminiowych butli, zależy Ci na minimalistycznym, łatwo regulowanym zestawie. Największy problem pojawia się wówczas, gdy ktoś próbuje łączyć filozofie obu szkół lub nie rozumie, skąd wynikają poszczególne elementy projektu. Nurek w zimnej Bałtyckiej wodzie, z grubą piankę lub suchym skafandrem, używający aluminium i mający minimalistyczne meksykańskie skrzydło z niewystarczającą nośnością – będzie miał poważne problemy z kontrolą pływalności i odpowiednią wypornością. I odwrotnie: nurek w tropikach z ciężkim florydzkim sprzętem i stalowymi butlami na wąskiej rafie do 15 metrów będzie dźwigał zbędny balast. Współczesne podejście – zbliżanie się szkół
W ostatnich latach granica między obydwoma stylami zaczyna się zacierać. Coraz więcej producentów oferuje sprzęt hybrydowy lub modularny, który można dostosować do różnych rodzajów butli i warunków nurkowania. Instruktorzy sidemount coraz częściej nauczają podejścia opartego na zasadach fizycznych (jak zachowuje się konkretna butla w wodzie i jak na to reaguje uprząż), a nie na ślepym trzymaniu się jednej szkoły. Wybierając sprzęt sidemountowy, warto znać tę historię – bo pozwala zadać właściwe pytanie: nie „który sprzęt jest lepszy", ale „który sprzęt pasuje do moich butli, mojej wody i mojego stylu nurkowania". A jeśli dopiero zaczynasz przygodę z sidemountem, najlepszym pierwszym krokiem jest kurs sidemount z doświadczonym instruktorem, który pomoże Ci dobrać i skonfigurować sprzęt pod Twoje konkretne warunki – zanim zaczniesz regulować, eksperymentować i zastanawiać się, dlaczego butla znów jedzie w górę lub odstaje mocno od ciała.dla zaawansowanych, sprzęt nurkowy